"Có tố chất, có đam mê mà không làm là mang nợ với chính bản thân"

Trần Tiễn Cao Đăng là dịch giả quen thuộc của nhiều cuốn sách như: “Biên niên ký chim vặn dây cót” (Haruki Murakami), “Mãi đừng xa tôi” (Kazuo Ishiguro), “Nếu một đêm đông có người lữ khách” (Italo Calvino),... Cuốn “Súng, vi trùng và thép” (Jared Diamond) do anh dịch đã vinh dự nhận được giải A - Giải thưởng Sách quốc gia năm 2021. Với niềm đam mê văn chương, Trần Tiễn Cao Đăng còn được biết đến với vai trò nhà văn khi tham gia nhiều hoạt động như sáng tác, viết tiểu thuyết…

Đến với Talk Sâu lần này, dịch giả, nhà văn Trần Tiễn Cao Đăng sẽ mang tới góc nhìn nào về văn chương, công việc và cuộc sống? Hãy cùng host Bep khám phá trong A Bittersweet Life nhé! Dưới đấy chỉ là 4 câu hỏi mà chúng mình cho là thú vị nhất thôi, các bạn có thể lắng nghe buổi nói chuyện đầy đủ tại đây.

Host Bep: Tình yêu văn chương đã giúp anh trở thành 1 dịch giả như thế nào?

Dịch giả, nhà văn Trần Tiễn Cao Đăng: Từ tình yêu văn chương đến con đường dịch giả của mỗi người sẽ khác nhau. Có những người cả đời yêu văn chương, cả đời viết văn nhưng không thể trở thành dịch giả. Để trở thành dịch giả thì đương nhiên cần phải có năng khiếu ngoại ngữ. Đây không phải năng khiếu mà người viết nào cũng có và cũng không cần thiết, nhưng nếu mình vừa yêu văn chương vừa có năng khiếu về chữ nghĩa và cũng đồng thời có năng khiếu ngoại ngữ thì họ sẽ vừa viết văn vừa làm dịch giả.

Bản thân mình cũng như vậy, mình yêu văn chương, có năng khiếu về chữ nghĩa, mặt khác mình cũng có năng khiếu về ngoại ngữ cho nên khi chọn trường đại học, mình đã chọn ngay trường Đại học Ngoại Ngữ khoa tiếng Nga. Trong những năm tháng học đại học, mình cũng bắt đầu tìm tòi và dịch một số tác phẩm truyện ngắn của tiếng Nga, cuốn sách đầu tiên dịch mình tâm đắc nhất là “Cái chết của Bikuni” của nhà văn người Nhật Sakyo Komatsu. Mình đã dịch nó từ tiếng Nga sang tiếng Việt.

Nếu nói về con đường dịch thuật thì nó bắt đầu ngay từ thời mình học đại học chứ không phải sau này. Dĩ nhiên mãi sau này, mình có phát triển lên hơn, mình dịch cả cuốn sách trọn vẹn. Một trong những tác phẩm mình dịch trọn vẹn đầu tiên là cuốn “Từ điển Khazar”. Nếu có thời gian, các bạn có thể tìm đọc nhé!

Host Bep: Điều gì khiến anh chọn những tác phẩm khó nhằn để dịch?

Dịch giả, nhà văn Trần Tiễn Cao Đăng: Nhắc đến các tác phẩm khó nhằn, đối với mình có lẽ nó tương ứng với hai cuốn “2666” và “Thám Tử Hoang Dã” của tác giả Roberto Bolaño.

Khi dịch cuốn 2666, mình cảm thấy mình rất “hợp cạ” với tác giả. Đây là một điểm vô cùng quan trọng trong dịch thuật. Bởi khi dịch, năng lực ngôn ngữ là điều mình buộc phải có. Nhưng, bên cạnh đó, cũng phải xem tố chất của người dịch có “hợp cạ” với nhà văn đó hay không vì dù họ giỏi mà họ không hợp cạ với nhà văn thì họ cũng không thể dịch tốt được.

Ví dụ, đối với mình, mình sẽ không dịch được tác phẩm “Lolita” của Vladimirovich Nabokov. Mình rất tôn trọng tác giả Nabokov bởi ông là một nhà văn có tài, thế nhưng mình chưa bao giờ “hợp cạ” với ông cả và đó cũng là lý do mà mình không thể dịch tốt tác phẩm của Nabokov.

Đối với cuốn “Thám Tử Hoang Dã” khi dịch có những đoạn thơ của nhiều tác giả mà Bolaño đưa vào và với mình, đó là phần dịch khó nhất. Như mọi người có lẽ đã biết, để dịch được thơ thì không hề đơn giản, thế nhưng thật may, mình cũng có làm chút thơ và biết dịch thơ nên mình đã vượt qua được thử thách khó nhằn đó.

Bên cạnh đó, có những lúc cốt cách nhà thơ của Bolaño khiến cho ông viết văn xuôi đọc như là thơ. Trong tác phẩm của ông có những hình tượng rất giàu liên tưởng, tầng tầng ý nghĩa như cách viết của các nhà thơ. Nói cách khác là những người viết văn xuôi thuần túy khó có thể nảy ra được những hình tượng đó như những nhà thơ, nhưng ở trong tác phẩm của Bolaño lại xuất hiện điều đó và nó thực sự là thử thách lớn khi dịch đối với mình.

Host Bep: Vì sao anh quyết định bỏ công việc kinh doanh để theo đuổi đam mê viết lách?

Dịch giả, nhà văn Trần Tiễn Cao Đăng: Mình chính thức bước vào văn chương có lẽ muộn hơn nhiều người bởi đã có thời gian mình rời xa văn chương. Lúc đó mình nghĩ, việc viết văn có lẽ là một điều hơi xa xỉ trong cuộc sống này và mình sẽ chỉ viết như một thú vui chứ không bao giờ mình nghĩ mình sẽ dành trọn đời cho văn chương. Đó là lí do mà khi tốt nghiệp đại học, ra trường cho đến khi 30 tuổi, mình làm trong lĩnh vực kinh doanh. Hay nói cách khác, mình đã tạm dẹp đi cái giấc mộng văn chương của đời mình. Bởi lúc đó, mình nghĩ mình muốn sống “đời” như mọi người.

Thế nhưng, ở cuối độ tuổi 30, mình mới nhận ra là mình đã sai lầm. Mình đẻ ra mang tình yêu cho văn chương, có tố chất và niềm đam mê dành cho nó thì mình đang nợ chính mình cái việc phải hoàn thành nó. Nói thì có vẻ to tát, nhưng anh sinh ra để viết thì anh phải làm, cũng giống như Messi sinh ra để đá bóng vậy. Còn nếu anh không muốn làm thì chắc chắn do đam mê và tố chất của anh không đủ lớn để thực hiện đó.

Nó cũng là lý do mà mình quyết định bỏ công việc kinh doanh với mức lương ổn để dành toàn thời gian cho văn chương. Nếu lấy chuyện thành đạt và tài chính ra để làm mốc xác định sự thành công của một con người trong xã hội thì mình không có nhưng trong thâm tâm mình luôn biết rằng, mình sinh ra không phải để so đo chuyện tiền bạc, của cải với người khác mà mình sinh ra là để làm văn chương.

Nếu các bạn có ai cũng muốn trở thành người viết hoặc đang nung nấu với con đường viết lách thì các bạn phải nhớ các bạn cần kiên nhẫn, bền bỉ, đam mê và dũng cảm. Đặc biệt là dũng cảm, các bạn phải thực sự dũng cảm và quyết đoán để không bị ảnh hưởng bởi những người và những khung mẫu thành công từ xung quanh.

Host Bep: Điểm sáng của văn học Việt Nam hiện tại là gì?

Dịch giả, nhà văn Trần Tiễn Cao Đăng: Cách đây 4 năm mình có làm một workshop về viết văn. Đó cũng là cơ duyên để mình gặp được một nhóm những người viết văn trẻ. Các bạn viết văn với một nội lực hoàn toàn tươi mới và mình hoàn toàn tin có thể trong 10 năm tới, văn đàn Việt Nam sẽ có sự hiện diện lớp tác giả mới, tinh thần mới, sức viết mới, tư tưởng mới, mọi thứ đều mới, và thế hệ đó sẽ làm cho văn chương Việt Nam có sinh khí, được nâng tầm hơn hẳn. Đồng thời, văn chương Việt Nam sẽ dần chiếm lĩnh được từng bước văn đàn thế giới.

Lắng nghe đầy đủ cuộc trò chuyện của host Bep và khách mời dịch giả Trần Tiễn Cao Đăng tại đây: